Odpowiedź Ministra Spraw Zagranicznych w rządzie J.Kaczyńskiego na zapytanie w sprawie zwrotu majątku dokonanego przez władze PRL na rzecz osób narodowości żydowskiej na podstawie umów międzynarodowych

Odpowiedź Ministra Spraw Zagranicznych w rządzie J.Kaczyńskiego na zapytanie w sprawie zwrotu majątku dokonanego przez władze PRL na rzecz osób narodowości żydowskiej na podstawie umów międzynarodowych


By spoleczni - Posted on 15 grudzień 2010

Interpelacja posła Zygmunta Wrzodaka do ministera spraw zagranicznych.
Zapytanie w sprawie zwrotu majątku dokonanego przez władze PRL na rzecz osób narodowości żydowskiej na podstawie umów międzynarodowych
Szanowna Pani Minister! W pierwszych latach powojennych miał miejsce szybki zwrot mienia na rzecz osób pochodzenia żydowskiego, które w większości, otrzymując odszkodowanie, wyjeżdżały z naszego kraju.

Mało znana jest dzisiaj sprawa umów zawartych przez rządy PRL z USA, Kanadą, Francją i innymi państwami w sprawie odszkodowań za mienie obywateli tych państw skonfiskowane przez władze PRL. Zdecydowana część tych odszkodowań dotyczyła osób narodowości żydowskiej.

W związku z powyższym chciałbym zapytać, dlaczego obecny rząd RP podejmuje rozmowy z organizacjami żydowskimi, dotyczące zwrotu przez Polskę mienia dla organizacji żydowskich, a nie prowadzi rozmów w tych sprawach z rządem Izraela, ponieważ spór dotyczy osób narodowości żydowskiej. Kto zaprosił do Polski tzw. Komisję Roszczeń Majątkowych składającą się z osób narodowości żydowskiej zamieszkałych w USA, które bezprawnie żądają od Polski odszkodowania w kwocie 65 mln $.

Czy prawdą jest, że umowy te, zawarte z ww. rządami przez ówczesne władze PRL-u, dotyczyły odszkodowań dla osób narodowości żydowskiej oraz jaka ilość osób została objęta odszkodowaniami? Jakiej narodowości i na jaką kwotę PRL wypłaciło odszkodowania i w jakim okresie?

Z wyrazami szacunku

Poseł Zygmunt Wrzodak
Warszawa, dnia 27 lutego 2007 r.

Odpowidź Minister Fotygi

Odpowiedź na zapytanie w sprawie zwrotu majątku dokonanego przez władze PRL na rzecz osób narodowości żydowskiej na podstawie umów międzynarodowych
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na zapytanie Pana Posła Zygmunta Wrzodaka (pismo nr SPS-024-2340/07 z dnia 5 marca 2007 r.) w sprawie zwrotu majątku dokonanego przez władze PRL na rzecz osób narodowości żydowskiej na podstawie umów międzynarodowych, uprzejmie informuję, co następuje.

Zagadnienie odszkodowania dla obywateli państw obcych za mienie znacjonalizowane lub wywłaszczone w Polsce stanowiło przedmiot wielu opracowań. Zgodnie z praktyką międzynarodową powstałą po II wojnie światowej Polska do uregulowania problemu odszkodowania dla cudzoziemców zastosowała nowy instrument prawny - umowy indemnizacyjne oparte na zasadzie wypłaty odszkodowania globalnego.

Warto przypomnieć, że chodzi tu o procesy związane z wprowadzaniem w Polsce systemu komunistycznego i próbą likwidacji własności prywatnej. Przeprowadzony po zakończeniu wojny proces wywłaszczania i nacjonalizacji, z wyjątkiem ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, nie przewidywał wypłaty odszkodowania dla byłych właścicieli. Wyjątki dotyczyły właśnie osób będących obywatelami innych państw. Nastąpiło to w trybie przywołanych powyżej umów dwustronnych - tzw. umów indemnizacyjnych, przewidujących odszkodowania o charakterze ryczałtowym. W umowach tych rządy państw stron układów występowały w imieniu swoich obywateli, co było konsekwencją braku podmiotowości prawnej osób prywatnych w prawie międzynarodowym. Dzięki umowom państwo polskie uzyskiwało ostateczne zwolnienie od wszelkiej odpowiedzialności wobec obywateli państw stron układów będących właścicielami roszczeń i długów. Należy podkreślić, że jedynym kryterium stosowanym w tych umowach był węzeł formalnoprawny, jakim jest obywatelstwo.

W świetle powyższego oparcie wypłaty odszkodowań na podstawie narodowości było niemożliwe. Brak jest także danych, które pozwoliłyby na analizę wypłat według innych kryteriów niż kryterium obywatelstwa. Należy przy tym wskazać, że Polska przekazywała ustaloną w umowie sumę na rzecz innego państwa, nie ingerując następnie w wewnętrzną procedurę wypłat odszkodowań na rzecz poszczególnych podmiotów. Przyjęcie twierdzenia, iż umowy zawierane były w celu zabezpieczenia roszczeń określonej grupy podmiotów, np. osób narodowości żydowskiej lub organizacji żydowskich jest więc nieuzasadnione.

Polska zawarła w latach 1948-1971 dwanaście umów indemnizacyjnych. Były to:

1) układ z 19 marca 1948 r. dotyczący udzielenia przez Polskę odszkodowania dla interesów francuskich dotkniętych przez ustawę polską z 3 stycznia 1946 r. o nacjonalizacji;

2) protokół nr 1 w sprawie interesów i mienia duńskiego w Polsce z 12 maja 1949 r. i Protokół nr 2 w sprawie interesów i mienia duńskiego w Polsce z 26 lutego 1953 r.;

3) układ między Rzeczpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską dotyczący odszkodowania dla interesów szwajcarskich w Polsce z dnia 25 czerwca 1949 r.;

4) układ między rządem polskim a rządem szwedzkim w sprawie odszkodowania dla interesów szwedzkich w Polsce zawarty w Sztokholmie 16 listopada 1949 r.;

5) układ z 11 listopada 1954 r. pomiędzy rządem PRL a rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej dotyczący załatwienia spraw finansowych;

6) układ między Królewskim Rządem Norweskim a rządem PRL dotyczący likwidacji wzajemnych roszczeń finansowych z 29 grudnia 1955 r.;

7) umowa między rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej i rządem PRL dotycząca roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z 16 lipca 1960 r.;

8) układ z 14 listopada 1963 r. między rządem PRL z jednej strony a rządem Belgii i rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga z drugiej strony dotyczący odszkodowania za niektóre interesy belgijskie i luksemburskie w Polsce;

9) układ z dnia 22 listopada 1963 r. między rządem PRL a królewskim rządem Grecji dotyczący odszkodowania za interesy greckie w Polsce;

10) układ między rządem PRL a rządem Królestwa Holandii dotyczący odszkodowania za niektóre interesy holenderskie w Polsce z 20 grudnia 1963 r.;

11) układ z dnia 6 października 1970 r. między PRL a Republiką Austrii o uregulowaniu określonych zagadnień finansowych;

12) układ między rządem PRL a rządem Kanady dotyczący uregulowania spraw finansowych z 15 października 1971 r.

W odniesieniu do państwa Izrael pozwolę sobie przypomnieć, że Polska nie prowadziła z tym krajem negocjacji dotyczących odszkodowania za mienie wywłaszczone w Polsce. Nie zawarto także umowy indemnizacyjnej, gdyż państwo Izrael powstało już po przeprowadzeniu w Polsce nacjonalizacji przemysłu i reformy rolnej, a więc nie mogło być przypadków wywłaszczenia obywateli tego państwa. Należy jednoznacznie stwierdzić, że w przypadkach, gdy ewentualne odszkodowania dotyczyłyby osób pochodzenia żydowskiego, podstawą ich dochodzenia czy wypłaty świadczenia byłby fakt posiadania obywatelstwa jednego z państw członków umów indemnizacyjnych, a nie deklarowanego pochodzenia. Dochodzenie tych roszczeń skierowane byłoby przeciwko rządowi państwa, które jest stroną umowy indemnizacyjnej, a nie przeciwko Polsce.

Odnosząc się do zagadnienia prowadzenia rozmów czy konsultacji z przedstawicielami organizacji żydowskich, pozwolę sobie wskazać na fakt, że w celu ostatecznego rozwiązania problemu zadośćuczynienia wszystkim poszkodowanym na etapie wprowadzenia w Polsce komunizmu, rząd RP czyni starania, aby jeszcze w tym roku przyjąć ustawę o rekompensatach za przejęte przez państwo nieruchomości oraz inne składniki mienia (druk sejmowy nr 133). Prowadzony w tej sprawie dialog z różnymi środowiskami ma na celu przekazywanie zainteresowanym podmiotom informacji o prowadzonych działaniach w tym zakresie, jak również służy wymianie poglądów, nie ma natomiast w żadnym wypadku charakteru rozmów czy konsultacji zarówno w aspekcie stosunków bilateralnych, jak i współpracy z organizacjami reprezentującymi osoby pokrzywdzone. Taki charakter mają także spotkania z przedstawicielami organizacji żydowskich. Właściwym resortem w sprawie projektu ustawy o rekompensatach jest Minister Skarbu Państwa.

W kwestii wysokości wypłaconych odszkodowań właściwe jest Ministerstwo Finansów, w którego kompetencji znajduje się wykonywanie umów indemnizacyjnych.

Z poważaniem

Minister

Anna Fotyga
Warszawa, dnia 16 marca 2007 r.

Etykietowanie